ابـوالـحـســن صبــــــــا
ابوالحسن
صبا به سال 1281 در تهران متولد شد . ابتدا در کودکی نزد
پدرش کمال السلطنه با تعلیم سه تار آشنایی پیدا کرد و سپس
ضرب را نزد یکی از بستگانش شروع کرد و چندی بعد نزد حاجی
خان نوازنده ی مشهور ضرب آن زمان تکمیل نمود.
صبا اصول نواختن سه تار را از آقا میرزا عبدالّه و
غلامحسین خان درویش آموخت ، و پیش از آشنایی با ویلون ،
نزد حیسن خان اسماعیل زاده به فراگرفتن کمانچه همّت گماشت
، و ویلون را نزد حسین خان هنگ آفرین و در سال 1302 به
کلاس درس کلنل وزیری در مدرسه ی عالی موسیقی رفت.
صبا علاوه بر این سازها با نوخاتن سنتور نیز آشنایی کامل
داشت به طوریکه بعد ها با همکاری حبیب سماعی ، جان تازه ای
به این ساز ایرانی دادند . صبا تا آن زمان که در قید حیات
بود ، همیشه با فروتنی ترجیح می داد او را فقط یک نوازنده
بشناسند ، اما او هنرش تنها در نوازندگی خلاصه نمی شد زیرا
علاوه بر نوازندگی سازهایی چون « ویلون ، کمانچه ، سه تار
، قانون تار ، سه تار ، سنتور ، پیانو ، فلوت ، نی ، ضرب و
دف » با نقاشی و ادبیات ، نجوم و پرورش گل و صنایع ظریفه
آشنایی تام داشت .
روح اله خالقی معتقد بود که صبا در کار موسیقی استعداد
ذاتی دارد و به همین منظور هم کمتر موسیقیدان ایرانی است ک
مثل او با بسیاری از سازها آشنایی داشته باشد و بتواند
مانند او آنها را بنوازد به طوریکه یک نفر موسیقیدان
ایتالیایی که در زمان حیات صبا با او ملاقاتی داشته است در
باره اش می گوید : « این مرد به تنهایی یک ارکستر کامل
است. »
صبا مردی بود پاک نهاد ، خوش برخورد و دور از تکبّر و در
اوان جوانی در قورخانه کار می کرد و با توجه به حقوق قابل
ملاحظه ای که به او می دادند ولی او موسیقی را بیشتر راغب
بود و کارهای فنّی را که در قورخانه نظیر نجاری ، ریخته
گری ، سوهان کاری و ... آموخته بود بعدها در ساختن آلات و
ادوات و اسباب موسیقی به کار گرفت و به خصوص بیشتر مواقع
در کارگاه نجاری که متعلق به دوستش در کوچه ظهیر الاسلام
نزدیک منزلش بود می رفت و در آنجا به تعمیر یا درست کردن
آن ادوات می پرداخت.
زندگی صبا آن رفاهی را که باعث فراغ بالش در پرداختن کامل
به نوازندگی باشد در اختیار او نگذاشت و از سال 1310 به
طور جدی و مداوم به تعلیم موسیقی به شاگردانش پرداخت و به
حق هم شاگردان خوبی تربیت کرد و تحویل موسیقی ایران داد.
آثار صبا را می توان به دو دسته تقسیم کرد:
دسته ی اول شامل اجرای ویلون ، سه تار ، تار . که اکثر
آنها به صورت صفحه در دست است.
دسته ی دوم شامل تصنیفها ، آهنگهای گرد آوری شده محلی و
آثار تئوریک است.
صبا کتابی تحقیقی در باره شناسایی سازهای ایرانی و تاریخچه
ی آنها نیز تالیف کرده است . اکثر موسیقیدانان بزرگ و
معروف ایران نظیر : حبیب سماعی ، حسین تهرانی به راهنمایی
او با موسیقی علمی آشنا شدند و شاگردانی نظیر : مهدی خالدی
، علی تجویدی ، حبیب اله بدیعی ، فرامرز پایور ، مجید
وفادار و از شاگردان سرشناس او می باشد و دیگر که گفته می
شود طبق یک آمار تقریبی نزدیک به دو هزار نفر از محضر
استاد صبا در رشته های ویلون کمانچه ، سه تار ، تار ،
سنتور ، قانون ، ضرب و فلوت تربیت شده اند.
استاد ابوالحسن صبا نه فقط از جمله بزرگ موسیقیدانان ایران
است که راه جدید موسیقی ملی و سنتی را با نوشتن کتابها و
متد های هموار کرد ، بلکه فصب جدیدی در ترانه و تصنیف سازی
گشود که سالها مورد تقلید قرار گرفت. یکی از خدمات ارزنده
ی ابوالحسن صبا گرد آوری و اجرای درخشان ترانه های بومی به
موسیقی اصیل ایرانی است.
از آثار صبا : « زنگ شتر » ، « کاروان » ، « زرد ملیجه » ،
« گنجشک زرد » ، « بزندان » در شوشتری ، « در قفس » ، «
کوهستانی » ، « رقص چوبی قاسم آباد » ، « به یاد گذشته »
در دشتی و چهار مضراب های مختلف را باید نام برد.
صبا از بیماری قلب همیشه رنج می برد و همین بیماری ، عاقبت
در شب جمعه بیست و نهم آذر ماه 1336 باعث فوت آن مرد
هنرمند و افتخار آفرین ایران گردید.
روانش شاد...
منبع
: مردان موسیقی سنتی و نوین ایران ( جلد اول ، صفحه
47
–
42
)
تالیف : حبیب اله نصیری فر
