وي در سال 1298 در خيابان ري
تهران متولد شد. پدرش هادي خان تجويدي از شاگردان ممتاز کمال
الملک استاد منياتور بودند. و قطعا در دامان چنين خانواده اي
رشد کردن تاثيرات زيادي روي ايشان گذاشت.
ايشان ابتدا فلوت مي نواختند ولي طبق اظهارات خودشان ساز فلوت
ارضايشان نمي کند و موضوع را با پدرشان در ميان مي گذارند و
پدر ويولني براي ايشان تهيه مي کنند و مدت 5/2 سال نزد استاد
حسين ياحقي کار مي کنند و سپس نزد استاد صبا مي روند.
به طوري که خودشان نقل مي کنند: زماني که صداي ويولن صبا را از
راديو شنيدم بي تاب شدم و به هر طريقي منزل ايشان در خيابان
ظهير الاسلام را پيدا کردم.
و اين شاگرد و استادي 8 سال به طول انجاميد. اول ويولن و بعد
هم ستار.
و اين رابطه به حدي رسيد که تجويدي با صبا در راديو با هم
همکاري مي کردند.
زماني که تجويدي نزد صبا مي رود متوجه مي شود که خود استاد صبا
از شاگردان پدرش است.
و ابتدا نزد صبا رديف صبا را کار مي کنند( اين رديفها ابتدا
دست نويس بودند و چاپ نشده بود)
پس از اين دوره استاد تجويدي به توصيه صبا به مدت 4 سال قطعات
کلاسيک کار مي کنند سپس نزد صبا ستار کار ميکنند چون استاد صبا
اعتقاد داشتند کسي که مي خواهد به حالت و قطعات موسيقي ايراني
خوب مسلط شود به خصوص ساز ويولن بايد با آموزش اين ساز مضرابي
همراه باشد.
سپس استاد تجويدي نزد حاج آقا مجرد ايراني مي روند و به بحث و
بررسي در مورد گوشه هاي ايراني پرداختند.
مرحوم جهانگير ملک نقد مي کنند: در آن روزها که کولر هم نبود
تجويدي در آن گرماي تابستان مو به مو قطعاتي که خوانده و اجرا
مي شد به صورت نت يادداشت مي کرد به طوري که رديف هاي ايشان از
نفايس موسيقي ماست.
در 29 فروردين 1329 استاد تجويدي توسط دست خط استاد صبا به
راديو معرفي مي شود.
و پرويز ياحقي، علي تجويدي و اسد الله ملک سه سلو نوازمطرح
راديو مي شوند.
در سال 1334 برنامه گلها توسط داوود پير نيا تاسيس شد و تجويدي
توسط پير نيا وارد برنامه گلها شد.
و ايشان يکي از سه رکوردار سازنده آهنگ در برنامه گلها شدند.
و برنامه گلها از برنامه 100 با ويولن استاد تجويدي و تار
شاپور رحيمي شروع شد.
استاد تجويدي بيشترين تعداد شاگرد را به جامعه موسيقي تحويل
داده و به اين ترتيب که زماني که استاد صبا زنده بودند در کنار
ايشان تدريس مي کرد، پس از فوت صبا شاگردان صبا را نيز درس مي
داد، در دانشگاه هنر هاي زيبا تدريس مي کرد، در خيابان اميريه
کلاس خصوصي داير کرده بود.
وی در 24 اسفند 1384 پس از چند سال بیماری و بستری بودن در
منزل خویش درگذشت.
آثار تاليفي استاد تجويدي:
کتاب اول استاد که کمياب است در دستگاه چهارگاه، همايون و بيات
اصفهان است.
کتاب دوم در دسنگاه نوا، راست پنجگاه و سه گاه است.
کتاب سوم مستقلا ماهور است.
در رديف استاد صبا به علت کمي زمان از هر آواز و دستگاه يکي
انتخاب شده و اين کتابها ادامه دهنده رديف استاد صبا است و 100
درصد بعد از آموزش رديف استاد صبا بر هنرجويان واجب است.
در زمينه نوازندگي:
استاد در هنگام نواختن ويول ناز آرشه هاي بلند استفاده مي
کردند و اين به اين علت بود که ايشان مدتي سبک کلاسيک کار مي
کردن و از همان ابتدا از آرشه هاي بلند و تکيه ها بر مبناي
اصول غربي و ويبراسيون کمتر استفاده مي کردند.
و استاد تجويديبه مقدورات ويولن توجه خاصي داشتند و معتقدند که
تنها از ويبراسيون اول نبايد استفاده کرد وحتي در بداهه نوازي
بايد از پوزيسيون اول، سوم و چهارم ،،، استفاده کرد.
در زمينه آهنگسازي:
استاد تجويدي در طي 60-50 ساله خدماتش به موسيقي خوانندگان
بسياري را تربيت و به جامعه تحويل دادند.
به طوري که هر خواننده که يک اثر از تجويدي مي خواند يک شبه ره
صد ساله مي رفت و سريع به شهرت مي رسيد.
و خوشبختانه در رديف ايشون يک سري از تصنيفها و آهنگهايي که
خود استاد ساختند ثبت شده.
کوکهاي موجود در رديف استاد تجويدي:
قسمت اول در کتاب اول موسيقي ايراني در کوک مي، لا ، مي ، لا
چپ کوک در دستگاه چهارگاه با علامت عرضي فا سري، سل ديز و نت
شاهد لا
و از پوزيسيون 1،3،2،،، استفاده شده و قابل استفاده براي
نوزندگان تار و سه تار است.
قسمت دوم کتاب اول در دستگاه همايون با کوک بين المللي
مي،لا،ر،سل است با علامت عرضي سي کرن،دو ديز.
در قسمت اول کتاب قطعه اي است با نام سر نوازي
سرنوازي اصطلاحي بوده بين نوازنده هاي اصفحان و نوازنده ها
براي گرو کردن دستشان از آن استفاده مي کردند و حالت اتو داشته
و اين اصطلاح بين آنها رايج بوده.
و استاد جليل شهناز از اين اصطلاح زياد استفاده مي کردند و
استاد تجويدي در کتابشان درج کرده اند که بنده اولين بار اين
اصطلاح را از استاد جليل شهناز شنيده ام.
قسمت سوم کتاب شامل بيات اصفهان است در کوک مي،لا،ر،لا با
علامات عرضي سي کرن، دو ديز و نت شاهد ر.
و شامل آرشه هاي مختلف، استکاتوو آرشه پراني و گوشه هاي متنوع
است.
و قسمت آخر شامل تصنيف هايي است که در دستگاه همايون، اصفهان و
چهارگاه اجرا شدند.
کتاب دوم:
در دستگاه نوا، راست پنجگاه و سه گاه
در دستگاه نوا با کوک مي،لا،ر،لا
و شامل تکنيک هاي بسيار قوي است.
قسمت دوم: مي،لا،مي،لا
با علاملت عرضي فا ديز،دو سري با نت شاهد مي.
قسمت بعدي دستگاه سه گاه :
کوک مي،لا ،دوسري،لا با نت شاهد دو سري
و نوازندگان کوک سيم آخر را مي هم مي توانند کوک کنند و روي
پرده زابل مي افتد
و داراي گوشه هاي مختلف است: پهلوي، کرشمه مغلوب، مثنوي مخالف،
مويه و قطعات ضربي متفاوت
قسمت بعدي: دستگاه راست پنچگاه: کوک مي،لا،مي،لا
با علامات عرضي فا ديز،سل ديز ،دو ديز
و در پايان کتاب حدود 20 تصنيف استاد تجويدي در تمام دستگاه ها
است.
کتاب سوم:
مستقلا ماهور با کوک مي،لا ، ر، لا با علامات عرضي فا ديز، دو
ديز
و نت شاهد ر چپ کوک
و قسمت آخر باز هم قطعات استاد است.
منبع:
ایران ترانه
استاد تجويدي
را مي توان بهترين تصنيف ساز تاريخ ايران ناميد چون اگر درباره
زيباترين تصنيف هاي ايران از مردم نظر سنجي کنيد پس از بررسي
متوجه خواهيد شد آهنگساز بيشتر آنها استاد تجويدي مي باشد براي
اثبات اين موضوع به فهرستي 40 تصنيفي که توانستم از آثار استاد
گرد آوري کنم دقت کنيد، در اين فهرست به ترتيب نام تصنيف ،
دستگاه ، ترانه سرا ، خواننده تا آنجايي که اطلاع داشتم
گنجانيده شده است .
- وفا با تو اي مه روا نبود - شور- رهي معيري - حميرا
- ديدي که رسوا شد دلم - دشتي - رهي معيري - مرضيه
- برتربت حافظ - نير سينا - دلکش
- کو ياري تا به ديارم برساند - چهارگاه - معيني کرمانشاهي -
دلکش
- عاشق شيدا من واله و رسوا من - اصفهان - پرويز خطيبي - کوروس
سرهنگ زاده
- چه خوش سوزي اي عشق - دشتي - معيني کرمانشاهي
- عشق خود حاشا مکن - سه گاه - معيني کرمانشاهي - مرضيه
- از برت دامن کشان رفتم اي نامهربان - شوشتري - معيني
کرمانشاهي - مرضيه
- مي گذرم ز براي تو از جان مي گذرم - چهارگاه - بيژن ترقي -
دلکش
- آشفته حالي - شور - معيني کرمانشاهي - دلکش
- آتشين روي و سيمين تني - همايون - رهي معيري - مرضيه
- رفتم و بار سفر بستم - دشتي - نواب صفا - هايده
- خاطره يک شب - چهارگاه - معيني کرمانشاهي
- سنگ خارا - بيات کرد - معيني کرمانشاهي - مرضيه
- آمد آمد با دلجويي - اصفهان - معيني کرمانشاهي - دلکش
- کودکي - مرکب خواني - معيني کرمانشاهي - دلکش
- پشيمانم شدم - معيني کرمانشاهي - دلکش
- آتشي ز کاروان به جا مانده - شور - بيژن ترقي - دلکش
- قسمت من - سه گاه - معيني کرمانشاهي - دلکش
- سفر کرده - چهارگاه - معيني کرمانشاهي - دلکش
- بازگشته - اصفهان - معيني کرمانشاهي - دلکش ( سفر کرده و
بازگشته مکمل يک سرگشت در دو ترانه جداگانه هستند - معيني
کرمانشاهي )
- بگو که هستي بگو - شور- بيژن ترقي - دلکش
- بدرقه - افشاري - بيژن ترقي - دلکش
- بسوزان نامه هايم را بسوزان - عبدالله الفت - سيميم غانم
- اي بهار من - چهارگاه - منير طه
- مرا عاشقي شيدا - سه گاه - منير طه - بنان
- چه مي شد رها بودم - شوشتري - معيني کرمانشاهي
- آرزو گم کرده - دشتي - رهي معيري
- سرگردان - اصفهان - بيژن ترقي
- بگذشته - اصفهان - معيني کرمانشاهي - دلکش
- از ما گذشت - چهارگاه -شهرآشوب - دلکش
- سوز و ساز - سه گاه - منير طه
- هستي سوز - ابوعطا - نواب صفا - دلکش
- صبرم عطا کن - سه گاه - بيژن ترقي - حميرا
- شبهاي من - سه گاه - نير سينا
- يادت مي آيد - همايون - معيني کرمانشاهي - دلکش
- جدايي - دشتي - معيني کرمانشاهي - دلکش
- به پاس محبت - ماهور - معيني کرمانشاهي - دلکش
- پشيمانم - همايون - بيژن ترقي - حميرا
- دل خرابه - گلپايگاني
اکنون به معرفي به بعضي از به ياد ماندني ترين آثار ايشان و
نکات جالب درباره اين شاهکارها مي پردازيم :
1- آتش کاروان : در دستگاه شور با شعرمعيني کرمانشاهي
اين تصنيف به قدري زيباست که نام خواننده اش يعني خانم
دلکش با آن عجين شده و حتي بر سنگ مزار ايشان نيز حک شده است.
مخصوصا بيت زيباي :
من هم اي ياران تنها ماندم - آتشي بودم بر جا ماندم
آهنگ آتش کاروان را بشنويد :
(6:03)
نت آهنگ را دريافت کنيد
2- کودکي در شور- سه گاه - اصفهان با شعرمعيني کرمانشاهي
آفرينش اين تصنيف که استاد ( و همسر ايشان ) آن را بهترين
اثر خود مي داند داستان بسيار زيبايي دارد که عينا نقل مي شود
:
شبي پس از فراغت از اجراي برنامه گلها
با بنان بر آن شديم تا از ميدان ارگ که استوديوي گلها در
ساختمان راديو که در آنجا قرار داشت ساعتي بسوي شمال شهر پياده
قدم بزنيم . در ميان راه بنان از من پرسيد به نظر تو چگونه مي
توان از دستگاه سه گاه به بيات اصفهان تغيير مقام داد و باز از
اصفهان به شور و سپس به سه گاه برگرديم ؟ هر دو در بدست آوردن
راهي مناسب به زمزمه مشغول شديم و هم چنان در يافتن راهي بوديم
که اين تغيير مقام يا مرکب خواني به گونه اي لطيف و خالي از
تصنع انجام گيرد . خوب ياد دارم که ساعت خروج ما از استوديو
ساعت 7 بعد از ظهر بود و راهپيمايي و جستجوگري ما آنچنان پي
گرفت که گذشت مکان وزمان را فراموش کرديم و آنگاه که به خود
آمديم يک ساعت از نيمه شب گذشته بود تازه دانستيم نزديک پل
رومي شميران قرار داريم و در اين مدت خستگي و گرسنگي و تشنگي
را به شور و شوق هنر و پويش و همدلي همه را از ياد برده بوديم
اثر آنچه گذشت پديدن آمدن آنگه " ياد کودکي" بود که در آن سير
آهنگ از اصفهان به سه گاه و سپس شور و فرود به اصفهان است و هر
گاه اين آهنگ را مي شنوم ياد فراموش نشدني آن شب برايم زنده مي
شود .
کودکي
يادم آمد شوق روزگار کودکي مستي بهار کودکي
يادم آمد آن همه صفاي دل که بود خفته در کنار کودکي
رنگ گل جمال ديگر در چمن داشت آسمان جلال ديگر پيش من داشت
شور و حال کودکي برنگردد دريغا قيل و قال کودکي برنگردد دريغا
( سه گاه ) به چشم من همه رنگي فريبا بود
دل دور از حسد من شکيبا بود
( فرود به اصفهان ) نه مرا سوز سينه بود
نه دلم جاي کينه بود
شور و حال کودکي برنگردد دريغا قيل و قال کودکي برنگردد دريغا
( شور ) روز و شب دعاي من بوده با خداي من
کز کرم کند حاجتم روا آنچه مانده از عمر من به جا
( فرود به اصفهان ) گيرد و پس دهد به من دمي
مستي کودکانه مرا
شور و حال کودکي برنگردد دريغا قيل و قال کودکي برنگردد دريغا
اکنون اين آهنگ زيبا را با صداي شادوران بانو دلکش بشنويد :
(7:39)
در ضمن نت آن را از اينجا دانلود کنيد
3- تصنيف " رفتم وبار سفر بستم " با صداي هايده که
البته بي مناسبت نيز نيست تقديم مي شود . جالب است درباره شعر
اين تصنيف بسيار زيبا بدانيد نواب صفا چه مي گويد که :
در سالهاي 6-1345 تجويدي از من خواست که بر روي يک آهنگ او شعر
بگذارم . پرسیدم خودت در مورد
آهنگ چه احساسي داري ؟ گفت شعر ملودي اول را خودم ساخته ام :
رفتم و بار سفر بستم . بلافاصله گفتم : با تو هستم هر کجا هستم
.
رفتم
رفتم رفتم
رفتم و بار سفر بستم با تو هستم هر کجا هستم
از عشق تو جاودان ماند ترانه من با ياد تو زنده ام عشقت بهانه
من
پيدا شو چو ماه نو يک شب به خانه من
تا ريزد گل از رخت در آشيانه من
رفتم و بار سفر بستم با تو هستم هر کجا هستم
آهم را مي شنيدي به حال زارم مي رسيدي
نازت را مي خريدم تو ناز من را مي کشيدي
به خدا که تو از نظرم نروي چو روم ز برت ز برم نروي
رفتم و بار سفر بستم با تو هستم هر کجا هستم
اگر مراد ما برآيد چه شود؟ شب فراق ما سر آيد چه شود ؟
به خدا کس ز حال من خبر نشد که به جز غم نصيبم از سفر نشد
نروي يک نفس ز پيش چشم من که به چشمم به جز تو جلوه گر نشد
رفتم و بار سفر بستم با تو هستم هر کجا هستم
رفتم رفتم رفتم رفتم
اکنون اين تصنيف زيبا را بشنويد :
(4:57)
4- آزاده : جالب است بدانيد خانم هايده با اين آهنگ
براي اولين بار توسط استاد به جامعه هنر معرفي شدند.
اکنون اين آهنگ زيبا را بشنويد و نت آن را دانلود کنيد .
و اين هم شعرتصنيف از شادروان رهي معيري :
آزاده
با آن که همچون اشک بر خاک ره افتاده ام من
با آن که هر شب ناله ها چون مرغ شب سر داده ام من
در سر ندارم هوسي چشمي ندارم به کسي آزاده ام من
با آنکه از بي حاصلي سر در گريبانم چو گل
شادم که از روشن دلي پاکيزه دامانم چو گل
خندان لب و خونين جگر مانند جام باده ام آزاده ام من
يا رب چو من افتاده اي کو ؟ افتاده آزاده اي کو ؟
تا رفته اي برون سوداي هستي آسوده ام آسوده از غوغاي هستي
گلبانگ مستي آفرين همچون رهي سر داده ام من
مرغ شباهنگم ولي در دام غم افتاده ام من
خندان لب و خونين جگر مانند جام باده ام آزاده ام من
اين آهنگ را بشنويد :
(5:54)
و
نت آن را از اينجا دانلود کنيد
5- صبرم عطا کن : جالب است که بدانيد خانم حميرا (
پروانه امير افشار) نيز براي نخستين بار با اين آهنگ در دستگاه
سه گاه با شعر بيژن ترقي و توسط استاد تجويدي به برنامه گلها
راه پيدا کردند .
صبر
خدايا تو خود اين وجود مرا سراسر همه تار و پود مرا
به عشق و به مستي سرشتي اگر يا غم عشق او از سرم کن بدر
يا که صبرم عطا کن يا نصيبم نما يک نظر بينمش يا که دردم دوا
کن
چرا به نگاهش به چشم سياهش تو اين همه مستي دادي
تو هستي ما را از آن همه مستي به باده پرستي دادي
حالا که جز غم نصيبم ندادي راهي به کوي حبيبم ندادي
صبرم عطا کن دردم دوا کن
چرا تو به جاي وفا و محبت به او رخ زيبا دادي
به او سر زلف سکشته براي دل شکست دل ما دادي
عمري در اين سودا به سر بردم خدايا
دور از لبش چون غنچه خون خوردم خدايا
حالا که جز غم نصيبم ندادي راهي به کوي حبيبم ندادي
صبرم عطا کن دردم دوا کن
اين تصنيف زيبا را دريافت کنيد :
(7:23)
6- تصنيف " سروش آسماني " در دستگاه همايون با صداي آقاي
اصغر شاه زيدي ( از آلبوم سروش آسماني ) : اين تصنيف زيبا
يکي از آخرين ساخته هاي استاد تجويدي با شعر استاد بيژن ترقي
مي باشد که واقعا وصف حال روزگار موسيقي ايراني واساتيد موسيقي
بخصوص شادروان تجويدي مي باشد :
اگر به جمع خستگان به گوش دل
شکستگان
پيام ما ترانه ما نمي رسد سرود عاشقانه ما نمي رسد
بدان که با همه خموشي اميد من پر از ترانه و پيامم
مبر ز ياد خود تو ما را اميد من مزن به سنگ فتنه جامم
اگر چه سر به زير پر دارم گره چو غنچه بر جگر دارم
هواي نغمه خوانيم نرفته از ياد سروش آسمانيم نرفته از ياد
به صفاي چمن چه سحرها ره صحرا نگرفتم
ز نسيم صبا چه خبر ها که ز گلها نگرفتم
شبي ز قدسيان نشانه ز پرتو سحر بگيرم
مگر چو مهر جاودانه دوباره بال و پر بگيرم
دل اگر بدهي بازم به فلک رسد آوازم
به فرازم اگر خواهي بگشا پر پروازم
(6:13)
