|
تاریخچهی ترانه در
ایران:
قدیمیترین شعرهای موسیقی
دار که در ایران وجود داشت، ترانه های ِ«کوچه بازاری» نامیده
میشد، شاید وجه تسمیهی این نامگذاری این بود که تمامی ابیات این
اشعار از سخنان روزمره ی مردم و از دل کوچه و بازار گرفته می شد.
در این آثار استفادهی ناشیانه از وزن و قافیه به وضوح دیده می
شود. نوع موسیقیای که در این آثار استفاده می شد عموماً ملودیهای
شش و هشت بود. دورره ی رونق ترانه های کوچه بازاری که خاستگاهی
مردمی داشت بین سالهای 1280تا 1320 بود0
نمونه ای از ترانه ی کوچه
بازاری :
ماشین مشتی ممدلی
نه بوق داره نه صندلی
000
بعد از یک برهه ی زمانی کمتر
از یک دهه ،تصنیف به وجود آمد که هرگز قابل مقایسه با ترانه ی دوره
ی قبل خود یعنی ترانه ی کوچه بازاری نبود0
تصنیف بخاطر داشتن کلامی
فاخر و وزین و همچنین سرشار بودن از عواطف و احساسات پیشرفتی بزرگ
در زمینه ی ترانه به حساب می آید. در آن دوران موسیقی هم در ایران
به پیشرفت های قابل توجهی رسیده بود و استفاده از سازهایی قوی مثل
ویلن در مطرح شدن تصنیف بی تأثیر نبود0
نقطه ی اوج تصنیف، قرار
گرفتنش در دوره ی مشروطه بود که این دوران در بر دارنده ی
تصنیفهای سیاسی ماندگاریست که هنوز اعتبار خود را از دست نداده
اند0
برجسته ترین تصنیف سرای این
دوران عارف قزوینی ،علی اکبر شیدا و ملکالشعرای بهار است که
تصنیف «ماهور» از اوست:
مرغ سحر ناله سر کن
داغ مرا تازه تر کن
زآه شرر بار این قفس را
برشکن و زیر و زبر کن
بلبل پر بسته ز کنج قفس
درا
نغمه ی آزادی نوع بشر سرا
هر نفسی عرصه ی این خاک
توده را
پر شرر کن0
دوره ی دوم ترانه در ایران
از حدود 1320 آغاز شد و تا1350 ادامه یافت0
پس از سپری شدن دوران پر بار
تصنیف،ترانه به دلایل نا معلومی دچار رکود شد 0با ظهور اولین
شاعران شعر نو و مطرح شدن این سبک کاملاً جدید در شعر ،ترانه هم از
خواب چندین ساله بیدار شد و ترانهسرایانی مثل ایرج جنتی عطایی و
شهیار قنبری موج جدیدی از ترانه را به راه انداختند و کمکم دوران
ترانه ی نوین آغاز شد0
چون سایه های بی امان
بازیچه ی دست زمان
در این دنیا ماندم چنان
افسرده و حیران
سرگشته و نالان
«تورج شعبانخانی»*
تو فکر یک سقفم، یه سقف
بی روزن
یه سقف پا برجا، محکمتر
از آهن
سقفی که تن پوش، هراس ما
باشه
تو سردی شبها، لباس ما
باشه000
«ایرج جنتی
عطایی»
توی قاب خیس این پنجره ها
عکسی از جمعه ی غمگین
میبینم
چه سیاهه به تنش رخت عزا
تو چشاش ابرای سنگین
میبینم000
«شهیار قنبری»
این دوران به برهه های زمانی
متعددی تقسیم می شود که یک نمونه از آن که هنوز «مد» است
ترانههایی با موضوعات رواییست، یا نمونه ای دیگر ترانه های
فانتزی با استفاده از تکیه کلامها و ضربالمثل های امروزی0
بخت ما بختکیه ،تو شب
اسیریم من و تو!
نمی ترسیم از قفس همدل
شیریم من وتو!
چرا تو آسمونمون پرنده
گوشه گیر شده؟!
چرا نمی رسیم به هم؟!چرا
همیشه دیر شده؟!
«یغما
گلرویی»
به نظر من بزرگترین و
کاملترین نمونه ی مد گرایی در ترانه همین تاریخچهی ترانه در
ایران است و دلایل من برای اهمیت دادن به این تاریخچه این است که
:
پیشرفت در زبان مستلزم پیوند
با گذشته است و به بیانی دیگر گذشته ی ما زیر ساخت ادبیات آیندهی
ماست0
در ترانه برای دور شدن از
ابتذال باید به باستان گرایی توجه داشته باشیم ،چه ویژگی های نحوی
،چه ویژگی های واژگانی0
سوالاتی که در رابطه با
موضوع این مقاله هنوز به جواب واضحی نرسیده اند از این قرارند:
·
چه کسی میتواند
جامعترین تعریف را از مد داشته باشد؟
·
ترانه منهای مد مساوی
ست با000؟
·
نظر شما راجع به
ترانه ای با یکی از لهجه های محلی ایران در قالب موسیقی پاپ چیست؟
/////////////////////////////////////////////////////
نام ترانهسراي اين ترانه
در برخي از كتابها "لعبت والا" ذكر شده است.
هدي شاهپوري |
.JPG)